گفت : كرديداين « 1 » . و بذين ديه ايوانى و دركاهى بزركست و مشرف « 2 » ، و اساس آن از سنك و كچ است ، و بآجر و جصّ « 3 » طاق آن بسته‌اند ، و آجرهآى آن بنرجات « 4 » ، بعضى را در بعضى برده‌اند ، همچو دندانها . و اين عمارت و بنا بزركترين عمارتها و بناهآى عجم است و بذين ناحيت ، پس از ايوان مدائن « 5 » ، و اساس آن از روى آب در قعر زمين به سنگ برآورده‌اند ، و اين ايوان

--> ( 1 ) . يعنى اين ديهء مدتها ( گرديداين ) ناميده مىشد ، و به مرور زمان گردين ، و سپس معرّب گرديد و گاف آن به قاف تبديل و قردين شده است . ( 2 ) . از موقعيت جغرافيايى چنين كاخ باشكوهى آگاهى دقيق در دست نداريم ، گر چه احتمال مىرود اين ايوان و كاخ طاق بستان ، و يا به احتمال قويتر معبد آناهيتا باشد كه بازمانده‌هاى ستونهاى سنگى آن در شهر كنگاور مىباشد ، و درباره شكوه و عظمت آن در منابع تاريخى سخن فراوان رفته است ( نگاه كنيد به : همدان‌نامه : ص 52 ، 63 ) . ( 3 ) . جصّ : گچ . ( 4 ) . نرجات : ؟ . ( 5 ) . ايوان مدائن يا طاق كسرى ، كه در 30 كيلومترى جنوب شرقى شهر بغداد ، و در شهرى به نام ( مدائن ) يا ( سلمان‌باك ) قرار دارد . در نوروز سال 1383 شمسى از اين بنا ديدن كردم ، و تنها بازمانده كاخ ساسانى ، تاق عظيم و مرتفع آن ، و شكاف گشاد و عريض سقف تالار در ضلع جنوبى ساختمان مىباشد ، و ديگر بخشهاى آن همگى از ميان رفته است ، آنچه در اين بازديد جلب توجه نمود ، يكى آن كه كليه تاسيسات و ديوارهاى حفاظتى پيرامون محوطه كاخ به غارت رفته بود ، و ديگر آن كه دو گروه از كودكان را مشاهده كردم كه به بازى مشغول بودند ، گروهى بر سقف مرتفع تالار ، و گروهى ديگر در محوطه زيرين تاق . و در نزديكى ديوارهاى غربى تالار ( كه طبق معمول بايد جايگاه تخت و شاه‌نشين بوده باشد ) گله‌اى از گوسفندان به استراحت عصرانه پس از چراى روزانه مشغول بودند ! ! ابن أبى الحديد مدائنى ( متوفاى 567 ه ) كه خود از اهالى مدائن است ، در ( شرح نهج البلاغة ) روايت مىكند : هنگامى كه أمير المؤمنين عليه السلام به سوى جنگ صفين مىرفت به مدائن رسيد ، و در گوشه‌اى از تالار آن نماز بجاى آورد ، آنگاه در پاسخ يكى از ياران خود كه در توصيف